menu 
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản tháng 9 tiếp tục duy trì trên mốc 1,1 tỷ USD, với tốc độ tăng cao hơn tháng 8. Dù vậy, kim ngạch vẫn giảm nhẹ so với tháng trước. Diễn biến này cho thấy hoạt động giao dịch vẫn ở mức cao trong giai đoạn cuối năm, nhưng tốc độ tăng trưởng không đồng đều giữa từng ngành hàng cũng như từng thị trường.
(Ảnh: Bộ Công Thương)
Tôm chậm lại, cá tra và các nhóm hải sản tiếp tục tăng
Tôm vẫn giữ vị trí là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, song đà tăng trưởng đang có dấu hiệu chậm lại. Trong tháng 9, kim ngạch xuất khẩu tôm ước đạt 467 triệu USD, tăng 3,9%. Tính chung 9 tháng, con số này đạt 3,75 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025. Với tỷ trọng khoảng 41% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản, diễn biến của ngành tôm có tác động đáng kể đến kết quả chung. Mức tăng khiêm tốn trong tháng 9 cho thấy việc mở rộng đơn hàng đang chịu sức ép từ cạnh tranh nguồn cung cũng như khả năng hấp thụ của các thị trường. Thông tin được đưa ra tại Global Shrimp Forum trong tháng 9 cho thấy nhập khẩu tôm của Trung Quốc đang tăng nhanh hơn mức tiêu thụ. Trong khi đó, nhập khẩu tôm nguyên liệu của EU suy giảm và có sự khác biệt giữa các khu vực. Tại Mỹ, lượng tôm đông lạnh bán ra trong tháng 8 giảm dù doanh thu vẫn tăng. Những diễn biến này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu tôm của Việt Nam chưa đồng nghĩa với sự phục hồi đồng đều của nhu cầu tôm trên thị trường toàn cầu.
Trong khi đó, cá tra đang ghi nhận tín hiệu tích cực hơn. Xuất khẩu mặt hàng này trong tháng 9 đạt khoảng 214 triệu USD, tăng 18,6%. Lũy kế 9 tháng đạt 1,74 tỷ USD, tăng 10,7% so với cùng kỳ. Theo VASEP, nguồn cung một số loại cá thịt trắng khai thác đang bị thắt chặt, qua đó mở thêm cơ hội cho cá tra Việt Nam. Tại Nhật Bản, việc Kyokuyo tiếp tục giới thiệu cá tra thông qua các kênh phân phối chuyên nghiệp là tín hiệu đáng chú ý, dù đây vẫn là thị trường có quy mô tương đối nhỏ. Lợi thế về giá cùng nguồn cung ổn định đang giúp cá tra được quan tâm nhiều hơn tại một số thị trường.
Đối với cá ngừ, kim ngạch xuất khẩu tháng 9 đạt khoảng 82 triệu USD, tăng 13,1%. Sau 9 tháng, tổng giá trị xuất khẩu đạt 716 triệu USD, tăng 3,5% so với cùng kỳ. VASEP đánh giá mức tăng trong tháng 9 cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng lũy kế. Tuy nhiên, triển vọng của ngành vẫn phụ thuộc vào điều kiện nhập khẩu tại Mỹ và các yêu cầu về chứng từ khai thác tại EU. Sức tiêu thụ cá ngừ đóng hộp tại Mỹ đã có dấu hiệu cải thiện, nhưng chưa thể ngay lập tức chuyển thành mức tăng tương ứng về đơn hàng từ Việt Nam. Bên cạnh đó, nhiều nhóm hải sản khác cũng đóng góp tích cực vào tăng trưởng. Trong 9 tháng năm 2026, cá các loại đạt 1,741 tỷ USD, tăng 12,2%; mực và bạch tuộc đạt 606 triệu USD, tăng 15,4%; cua, ghẹ và giáp xác khác đạt 354 triệu USD, tăng 31,6%. Đối với nhuyễn thể có vỏ, kim ngạch 9 tháng đạt 231 triệu USD, tăng 25,2%. Tuy nhiên, riêng trong tháng 9, nhóm hàng này giảm 3,5%, cho thấy đà tăng trưởng đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu chững lại.
Trung Quốc - Hongkong và ASEAN tăng mạnh, Mỹ -EU - Nhật Bản đi ngược chiều
Xét theo thị trường, Trung Quốc - Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng nổi bật của xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Kim ngạch trong tháng 9 đạt khoảng 315 triệu USD, tăng 39,9%. Tính chung 9 tháng, xuất khẩu sang thị trường này đạt 2,3 tỷ USD, tăng 33% so với cùng kỳ và chiếm khoảng một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Theo số liệu hiện có, phần tăng thêm từ Trung Quốc - Hồng Kông đóng góp khoảng 62% mức tăng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam so với cùng kỳ. Tuy nhiên, sức mua tại thị trường này vẫn cần được nhìn nhận trong tương quan với nguồn cung nội địa và áp lực cạnh tranh từ hàng nhập khẩu. Từ đầu tháng 9, việc Trung Quốc mở lại hoạt động khai thác tại khu vực Hoàng Hải - Bột Hải đã bổ sung thêm nguồn cung thủy sản trong nước. Đồng thời, việc một số cơ sở tôm của Ecuador được khôi phục quyền xuất khẩu cũng mang đến thêm lựa chọn cho người mua. Vì vậy, dù Trung Quốc - Hồng Kông đang tăng trưởng cao, doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thể phải đối mặt với sức ép cạnh tranh về giá.
Tại ASEAN, xuất khẩu thủy sản cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Tháng 9 đạt gần 84 triệu USD, tăng 45,4%; lũy kế 9 tháng đạt 620 triệu USD, tăng 21% so với cùng kỳ. Hàn Quốc cũng duy trì đà tăng với mức tăng 16,4% trong tháng 9, đưa kim ngạch 9 tháng lên 652 triệu USD, tăng 6,1%. Cùng với các thị trường khác tăng 17,3% trong 9 tháng, nhóm thị trường này đang góp phần duy trì đà tăng trưởng chung của xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh các thị trường truyền thống gặp nhiều thách thức. Ở chiều ngược lại, Mỹ ghi nhận mức giảm 3,4% trong tháng 9, với kim ngạch đạt 176 triệu USD. Lũy kế 9 tháng đạt 1,43 tỷ USD, chỉ tăng 0,9% so với cùng kỳ năm trước.
Chi phí thuế bổ sung cùng các yêu cầu liên quan đến MMPA (Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển) và COA (Giấy chứng nhận phân tích) tiếp tục tác động đến giao dịch. Nhu cầu bán lẻ cũng diễn biến không đồng nhất: thủy sản đóng hộp tăng về lượng bán, trong khi doanh thu của hàng tươi và đông lạnh tăng chủ yếu nhờ giá. Tại EU, xuất khẩu thủy sản trong tháng 9 giảm 12,8%, xuống còn 93 triệu USD. Lũy kế 9 tháng đạt 843 triệu USD, giảm 3%. Tương tự, Nhật Bản giảm 13,7% trong tháng 9, khiến mức tăng lũy kế sau 9 tháng chỉ còn 0,8%, với kim ngạch đạt 1,25 tỷ USD.
Quý 4/2026 có thể giảm nhịp do nhiều đơn hàng đã giao sớm
Sau giai đoạn tăng tốc trong quý 3/2026, xuất khẩu thủy sản được dự báo sẽ chậm lại trong quý 4. Theo VASEP, nguyên nhân đến từ việc nhiều đơn hàng phục vụ nhu cầu tiêu dùng cuối năm đã được nhập khẩu và giao sớm. Điều này khiến nhu cầu mua bổ sung khó duy trì ở mức cao như những tháng trước. Với kim ngạch 9 tháng ước đạt 9,103 tỷ USD, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản cả năm 2026 có thể đạt khoảng 12 tỷ USD. Tuy nhiên, triển vọng những tháng cuối năm vẫn chịu sức ép từ cả nguồn cung lẫn đầu ra. Tôm, cá tra và cá rô phi đều đang đối mặt với những hạn chế về nguyên liệu, trong khi cạnh tranh trên thị trường ngày càng gia tăng và người mua có xu hướng thận trọng hơn về giá. Đối với nhóm hải sản khai thác, khả năng mở rộng sản lượng xuất khẩu cũng bị giới hạn bởi nguồn nguyên liệu phù hợp và những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về nguồn gốc.
Trong bối cảnh đó, dù một số thị trường vẫn duy trì nhu cầu tốt, khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp có thể trở thành yếu tố giới hạn tăng trưởng trong những tháng cuối năm. Trung Quốc - Hồng Kông và ASEAN được kỳ vọng tiếp tục là động lực hỗ trợ xuất khẩu thủy sản trong quý 4/2026. Tuy nhiên, mức tăng từ các thị trường này khó có thể bù đắp hoàn toàn cho sự chững lại tại Mỹ, EU và Nhật Bản. Vì vậy, kết quả xuất khẩu trong quý 4/2026 nhiều khả năng sẽ thấp hơn quý 3. Xuất khẩu thủy sản cả năm 2026 vẫn được kỳ vọng vượt năm trước, nhưng tốc độ tăng trưởng có thể thu hẹp đáng kể so với mức hai con số ghi nhận trong 9 tháng đầu năm.
Nguồn tham khảo: VnEconomy
